Đóng xỉ lò hơi là chuyện tổ vận hành lò đốt trấu, mùn cưa, củi băm hay vỏ hạt điều gặp gần như hằng tuần. Lúc đầu chỉ là vài mảng xỉ nhỏ trên ghi, vài tuần sau thành tảng cứng bám tường, gió không lên, lửa đỏ thẫm, áp hơi tụt dù vẫn châm nhiên liệu đều tay. Bài viết này Vương Long Boiler giải thích vì sao lò kết xỉ, sáu nguyên nhân hay gặp và cách xử lý ngay tại buồng đốt mà không phải dừng lò quá lâu.
- Xỉ hình thành khi tro nhiên liệu bị nung tới mức mềm chảy rồi dính kết lại trên ghi, tường và đầu ống.
- Nhiệt độ vùng đốt quá cao cục bộ, gió phân bố lệch và nhiên liệu lẫn đất cát là ba nguyên nhân hàng đầu.
- Trấu, rơm, vỏ hạt và một số loại mùn cưa có tro dễ chảy hơn củi gỗ cứng nên dễ đóng xỉ hơn.
- Xử lý tốt nhất là phòng từ đầu: nhiên liệu sạch, lớp liệu đều, chia gió cấp 1 và cấp 2 hợp lý, cào xỉ đúng lịch.
- Không dùng nước lạnh tưới lên tường gạch và ghi đang nóng để phá xỉ.
Đóng xỉ lò hơi là gì
Nhiên liệu sinh khối khi cháy để lại tro, gồm các khoáng như silic, kali, canxi, natri, sắt. Ở nhiệt độ bình thường của buồng đốt, tro ở dạng bột rời và được quạt hút hoặc hệ thải tro đưa ra ngoài. Nhưng khi một vùng trong buồng đốt nóng quá mức, các hạt tro bắt đầu mềm ra, dính vào nhau và dính lên bề mặt nó chạm vào. Đó là hiện tượng đóng xỉ lò hơi.
Xỉ thường bám ở ba nơi: mặt ghi, đặc biệt là phần cuối ghi nơi tro dồn lại; tường gạch chịu lửa quanh vùng lửa nóng nhất; và đầu vào của ống lửa hoặc dàn ống phía sau buồng đốt. Ban đầu xỉ xốp, dễ cào. Nếu để lâu, lớp xỉ mới chồng lên lớp cũ, bị nung đi nung lại, trở thành tảng cứng như đá phải đục mới ra.

Dấu hiệu sớm lò bắt đầu đóng xỉ
Tổ vận hành để ý những dấu hiệu dưới đây thì có thể xử lý khi xỉ còn mỏng, chưa phải dừng lò.
- Nhìn qua cửa thăm thấy mặt ghi có những mảng tối, cứng, không có lửa xuyên lên.
- Áp quạt gió cấp 1 tăng dù cửa gió không đổi, nghĩa là gió đang bị cản dưới lớp xỉ.
- Lửa cháy lệch một bên, có chỗ phụt mạnh, có chỗ gần như tắt.
- Áp hơi khó giữ, phải châm nhiên liệu nhiều hơn bình thường để đạt cùng tải.
- Nhiệt độ khói thải tăng dần theo ngày, dấu hiệu xỉ và tro đang bám lên bề mặt truyền nhiệt.
- Tro thải ra có nhiều cục vón, viên tròn cứng thay vì bột mịn.
Nghĩa Lò Hơi nhắc: tảng xỉ to không tự sinh ra trong một đêm. Ca nào cũng nhìn mặt ghi một lần, ghi lại chỗ có xỉ vào sổ ca. Ba ngày liền cùng một vị trí có xỉ là đủ biết vấn đề nằm ở gió hoặc cách cấp liệu vùng đó.
6 nguyên nhân làm lò hơi đóng xỉ
1. Nhiệt độ vùng đốt quá cao
Dồn quá nhiều nhiên liệu một chỗ, gió cấp 1 thổi mạnh vào lớp liệu dày làm nhiệt độ cục bộ vượt ngưỡng tro mềm chảy.
2. Nhiên liệu lẫn đất cát
Trấu, mùn cưa, củi băm để ngoài bãi, xúc bằng xe cuốc thường lẫn đất, cát. Cát và đất trộn với tro làm xỉ cứng và nhiều hơn.
3. Tro nhiên liệu dễ chảy
Trấu, rơm, vỏ hạt, bã mía và một số mùn cưa có tro nhiều kali, natri, nhiệt độ chảy tro thấp hơn củi gỗ cứng.
4. Gió phân bố lệch
Lỗ gió dưới ghi bị bít, ống gió hở, lớp liệu không đều khiến nơi thừa gió nóng chói, nơi thiếu gió cháy âm ỉ để lại nhiều than chưa cháy.
5. Lớp liệu và tốc độ ghi không hợp
Lớp liệu quá dày hoặc ghi chạy quá chậm làm tro nằm lâu trong vùng nóng, bị nung tới mức kết dính.
6. Cào xỉ, thải tro không đúng lịch
Để xỉ mỏng thành dày rồi mới xử lý, xỉ cũ làm gió lệch thêm và kéo theo xỉ mới bám nhanh hơn.
Thực tế hiếm khi chỉ có một nguyên nhân. Thường gặp nhất là nhiên liệu ẩm không đều cộng với gió lệch: chỗ nhiên liệu khô cháy bùng, nóng quá mức và kết xỉ, chỗ nhiên liệu ướt cháy chậm, tổ vận hành lại tăng gió cho lửa lên, càng làm vùng khô nóng hơn.


Thiết kế buồng đốt đúng loại nhiên liệu và cách cấp liệu hằng ngày đều ảnh hưởng tới mức đóng xỉ.
Cách xử lý khi lò đang đóng xỉ
Khi đã thấy xỉ, mục tiêu là phá xỉ an toàn rồi tìm và sửa nguyên nhân để xỉ không quay lại. Các bước dưới đây áp dụng được cho phần lớn lò ghi tĩnh và ghi xích đốt sinh khối.
- Giảm tải và giảm lửa trước khi pháGiảm cấp nhiên liệu, giảm gió cấp 1, giữ quạt hút để buồng đốt luôn âm áp. Không mở cửa lò lớn khi buồng đốt còn dương áp vì lửa và khí nóng có thể phụt ra.
- Cào xỉ đúng dụng cụ, đúng tư thếDùng cào, xà beng cán dài chuyên dùng, mặc đồ bảo hộ chịu nhiệt, kính và găng. Đứng lệch khỏi cửa lò, cào từng mảng, không dùng sức bẩy mạnh làm gãy ghi.
- Làm thông lỗ gió dưới ghiSau khi cào, kiểm tra và làm sạch các lỗ gió, khe ghi bị bít. Gió đi đều lại thì lửa mới đều.
- Kiểm tra tường gạch và đầu ốngKhi có dịp dừng lò, kiểm tra xỉ bám tường gạch và đầu ống, vệ sinh khi lò đã nguội. Gạch nứt, bong nên ghi lại để sửa trong đợt bảo trì.
- Chỉnh lại gió cấp 1, cấp 2Giảm gió cấp 1 ở vùng hay xỉ, tăng gió cấp 2 phía trên để khí cháy hết mà không làm nóng thêm lớp liệu. Chỉnh từng bước nhỏ và theo dõi màu lửa, nhiệt độ khói.
- Ghi sổ và theo dõi 3 ngàyGhi vị trí xỉ, cách chỉnh, loại nhiên liệu đang dùng. Theo dõi tiếp ba ngày để xem xỉ có giảm không trước khi chỉnh thêm.
Cảnh báo an toàn: Không dùng nước lạnh tưới vào ghi, tường gạch hay tảng xỉ đang nóng. Không đứng thẳng trước cửa lò khi cào xỉ. Không mở cửa lò khi quạt hút dừng hoặc buồng đốt đang dương áp.
Nhiều lò anh em gặp, cứ thấy lửa yếu là tăng gió cấp 1. Gió tăng thì lửa sáng lên thật, nhưng vùng đó nóng quá, vài giờ sau xỉ bám đầy.
Tôi hay khuyên tổ vận hành đánh dấu vị trí cửa gió đang dùng bằng sơn, mỗi lần chỉnh ghi lại vào sổ. Chỉnh mò không ghi chép thì chẳng bao giờ tìm ra điểm chạy tốt.
Lò nào đổi nhiên liệu, ví dụ từ củi sang trấu hay mùn cưa, thì phải chỉnh lại gió và tốc độ ghi. Giữ nguyên cách chạy của nhiên liệu cũ là xỉ ngay.
Xỉ cứng như đá thường là do để quá lâu. Cào đều mỗi ca thì xỉ mỏng, nhẹ tay hơn nhiều.
Chọn và trộn nhiên liệu để giảm đóng xỉ
Nhiên liệu quyết định phần lớn lượng tro và tính chất tro. Nhà máy không phải lúc nào cũng chọn được nhiên liệu, nhưng có thể làm cho nhiên liệu sạch và đều hơn.
| Nhiên liệu | Xu hướng đóng xỉ | Lưu ý vận hành |
|---|---|---|
| Củi gỗ cứng, củi băm sạch | Thấp | Giữ độ ẩm đều, tránh lẫn đất khi xúc |
| Mùn cưa, dăm bào | Trung bình | Rải mỏng, tránh dồn đống, kiểm soát ẩm |
| Trấu | Cao | Lớp liệu mỏng, gió cấp 1 vừa phải, cào xỉ thường xuyên |
| Vỏ hạt điều, vỏ cà phê | Cao | Nhiều dầu và khoáng, cần chia gió kỹ và kiểm soát nhiệt độ |
| Nhiên liệu lẫn đất cát | Rất cao | Sàng lọc, che bãi, không xúc sát nền đất |
Bảng trên là xu hướng chung để tham khảo, mức độ thực tế tùy nguồn nhiên liệu và thiết kế lò. Một số cách làm đơn giản giúp giảm xỉ rõ rệt: che bãi chứa để nhiên liệu không ướt chỗ khô chỗ; xúc nhiên liệu cách nền đất một lớp; sàng bỏ đất cát trước khi đưa lên băng tải; trộn nhiên liệu dễ xỉ với nhiên liệu ít xỉ theo tỷ lệ ổn định thay vì đốt riêng từng đợt.


Nhiên liệu sạch, đều và cấp liệu ổn định là nền tảng chống xỉ.
Lịch kiểm tra chống đóng xỉ cho tổ vận hành
Đóng xỉ là vấn đề tích lũy nên phòng ngừa bằng lịch kiểm tra đều đặn hiệu quả hơn nhiều so với đợi xỉ dày mới xử lý. Danh sách dưới đây có thể dán ngay tại phòng lò.
- Mỗi ca: nhìn mặt ghi qua cửa thăm, ghi vị trí có xỉ vào sổ ca.
- Mỗi ca: ghi áp quạt gió, vị trí cửa gió cấp 1 và cấp 2, nhiệt độ khói thải.
- Mỗi ca: cào xỉ, làm sạch ghi theo nhịp phù hợp với nhiên liệu đang đốt.
- Mỗi ngày: kiểm tra nhiên liệu nhập về có lẫn đất cát, độ ẩm có đều không.
- Mỗi tuần: so nhiệt độ khói thải và lượng nhiên liệu tiêu thụ với tuần trước.
- Mỗi đợt dừng lò: kiểm tra tường gạch, đầu ống, lỗ gió dưới ghi, vệ sinh xỉ bám.
- Khi đổi loại nhiên liệu: chỉnh lại gió, tốc độ ghi và theo dõi kỹ 3 ngày đầu.
- Lò mới mua hoặc mới cải tạo buồng đốt: nên yêu cầu đơn vị lắp đặt hướng dẫn điểm chạy cho từng loại nhiên liệu nhà máy định dùng.
- Lò cũ đóng xỉ nặng dù đã chỉnh gió và làm sạch nhiên liệu: có thể do thiết kế buồng đốt, ghi không còn phù hợp nhiên liệu hiện tại, nên mời kỹ thuật khảo sát.
Đóng xỉ lò hơi không phải là chuyện phải chấp nhận khi đốt sinh khối. Phần lớn trường hợp giảm được rõ rệt chỉ bằng nhiên liệu sạch hơn, cấp liệu đều hơn và chia gió hợp lý hơn. Nếu lò của nhà máy vẫn đóng xỉ nặng sau khi đã làm các bước trên, Vương Long Boiler có thể khảo sát buồng đốt, đo nhiệt độ khói, kiểm tra ghi và gió để đưa ra phương án chỉnh vận hành hoặc cải tạo phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Đóng xỉ lò hơi có nguy hiểm không?
Đóng xỉ không gây nổ trực tiếp nhưng làm nghẹt gió, lửa cháy lệch, nhiệt độ cục bộ tăng có thể làm cháy ghi, nứt gạch chịu lửa và quá nhiệt ống ở vùng gần buồng đốt. Xỉ nhiều còn làm lò tụt áp, tốn nhiên liệu và phải dừng lò để phá.
Vì sao đốt trấu dễ đóng xỉ hơn đốt củi?
Tro trấu nhiều silic nhưng thường đi kèm kali và các chất làm tro mềm chảy ở nhiệt độ thấp hơn tro củi gỗ cứng. Trấu nhẹ, dễ bị gió thổi dồn thành đống, chỗ cháy dày nóng lên cục bộ nên càng dễ kết xỉ.
Có nên tưới nước để phá xỉ cho nhanh không?
Không nên. Nước lạnh gặp gạch chịu lửa và ghi đang nóng gây sốc nhiệt, làm nứt gạch, cong vênh ghi, đồng thời sinh hơi đột ngột rất nguy hiểm cho người đứng ở cửa lò. Xỉ nên được cào khi đã giảm lửa theo quy trình, dùng dụng cụ chuyên dùng và đồ bảo hộ.
Có phụ gia chống đóng xỉ không?
Có một số phụ gia khoáng được dùng để nâng nhiệt độ chảy tro, nhưng hiệu quả phụ thuộc loại nhiên liệu và liều lượng. Nhà máy nên thử ở quy mô nhỏ, theo dõi xỉ và nhiệt độ khói trước khi dùng thường xuyên, và ưu tiên xử lý gió, nhiên liệu trước.
Bao lâu cần cào xỉ một lần?
Tùy nhiên liệu và tải lò. Lò ghi tĩnh đốt trấu thường phải làm sạch ghi nhiều lần trong ca, lò ghi xích có hệ thải xỉ tự động nhưng vẫn cần kiểm tra mặt ghi và tường mỗi ca. Thấy xỉ dày lên nhanh bất thường là dấu hiệu phải xem lại gió và nhiên liệu.
Đóng xỉ có làm tốn nhiên liệu không?
Có. Xỉ phủ lên ghi làm gió đi không đều, nhiên liệu cháy không hết rơi vào tro, xỉ bám tường và đầu ống cản truyền nhiệt khiến khói thải nóng hơn. Cả hai đều làm cùng một tấn hơi phải đốt nhiều nhiên liệu hơn.
Lò đốt trấu, mùn cưa, củi của nhà máy đóng xỉ liên tục?
Vương Long Boiler, thuộc Vương Long Group với gần 20 năm làm lò hơi, nhận khảo sát buồng đốt, chỉnh gió, cải tạo ghi và hướng dẫn tổ vận hành giảm đóng xỉ cho lò hơi sinh khối trên toàn quốc.
congnghelohoi@gmail.com · Xem bản đồ →












