Mua hơi theo tấn là cách nhiều nhà máy chọn khi mới chạy dây chuyền, khi chưa chắc sản lượng, hoặc khi không muốn nuôi một tổ lò. Câu hỏi hay gặp là: đơn giá mua hơi cao hơn tiền củi tự đốt, vậy có thiệt không? Trả lời đúng cần tách chi phí tự vận hành thành phần cố định và phần biến đổi, rồi tính xem nhà máy dùng bao nhiêu tấn hơi mỗi năm thì tự đầu tư mới bắt đầu có lợi. Bài này làm phép tính đó với một ví dụ, mọi con số đều là giả định để anh chị thay bằng số của mình.
- So đơn giá mua hơi với tổng chi phí tự chạy, không chỉ với tiền nhiên liệu
- Tự vận hành có chi phí cố định lớn: thợ lò, khấu hao, lãi vốn, bảo trì, kiểm định
- Dưới điểm hòa vốn sản lượng, mua hơi theo tấn thường rẻ hơn
- Trên điểm hòa vốn, tự đầu tư có lợi dần, nhưng phải gánh rủi ro vận hành và vốn
Chi phí thật của một tấn hơi tự chạy
Khi so sánh với giá mua hơi theo tấn, sai lầm phổ biến nhất là chỉ lấy tiền nhiên liệu chia cho số tấn hơi. Tiền nhiên liệu đúng là khoản lớn nhất, nhưng tự vận hành lò còn kéo theo một loạt khoản khác. Cách làm đúng là chia chúng thành hai nhóm: chi phí biến đổi, tăng giảm theo số tấn hơi; và chi phí cố định, gần như không đổi dù tháng đó dùng nhiều hay ít hơi.

Ví dụ dưới đây là một nhà máy cần trung bình 1,5 tấn hơi mỗi giờ, chạy 16 giờ mỗi ngày, 300 ngày mỗi năm, tức khoảng 7.200 tấn hơi mỗi năm. Mọi con số đều là giả định để minh họa phương pháp; giá nhiên liệu, lương, giá thiết bị thực tế khác nhau theo vùng và theo thời điểm.
| Khoản chi phí | Nhóm | Giả định | Mỗi năm | Quy ra mỗi tấn hơi | So sánh |
|---|---|---|---|---|---|
| Nhiên liệu củi | Biến đổi | khoảng 0,256 tấn củi mỗi tấn hơi, 1.000.000 đ/tấn củi | khoảng 1,84 tỷ | khoảng 256.000 đ | |
| Điện quạt, bơm | Biến đổi | khoảng 15 kWh mỗi tấn hơi, 2.000 đ/kWh | khoảng 216 triệu | khoảng 30.000 đ | |
| Nước, hóa chất xử lý | Biến đổi | theo nước bổ sung | khoảng 108 triệu | khoảng 15.000 đ | |
| Thợ lò 3 ca | Cố định | 3 người, 9 triệu/người/tháng | khoảng 324 triệu | khoảng 45.000 đ | |
| Bảo trì, phụ tùng, kiểm định | Cố định | ước gộp | khoảng 120 triệu | khoảng 17.000 đ | |
| Khấu hao lò và hệ thống | Cố định | vốn 1,5 tỷ, 10 năm | khoảng 150 triệu | khoảng 21.000 đ | |
| Lãi vốn đầu tư | Cố định | 10%/năm trên 1,5 tỷ | khoảng 150 triệu | khoảng 21.000 đ | |
| Tổng | khoảng 2,9 tỷ | khoảng 405.000 đ |
Lượng củi mỗi tấn hơi trong bảng được tính từ nhiệt cần để biến nước cấp thành hơi, khoảng 2.650 kJ cho mỗi kg hơi, chia cho nhiệt trị củi khoảng 13,8 MJ/kg và hiệu suất lò 75%. Lò chạy kém hơn, củi ẩm hơn thì con số này tăng. Cách đo hiệu suất và suất tiêu hao thật có trong các bài trước của chuyên mục, đặc biệt bài đồng hồ đo lưu lượng hơi.
Điểm hòa vốn sản lượng hơi
Giả sử đơn giá mua hơi theo tấn nhà máy được chào là 550.000 đồng, chưa tính thuế. Đây là số giả định để minh họa. Mỗi tấn hơi tự chạy tốn khoảng 301.000 đồng biến đổi, vậy mỗi tấn tự sản xuất rẻ hơn mua khoảng 249.000 đồng. Nhưng để được hưởng khoản chênh đó, mỗi năm nhà máy phải gánh 744 triệu chi phí cố định dù dùng ít hay nhiều hơi.
| Sản lượng hơi mỗi năm | Mua hơi | Tự vận hành | Bên nào rẻ hơn | So sánh |
|---|---|---|---|---|
| 1.500 tấn | khoảng 825 triệu | khoảng 1,20 tỷ | Mua hơi, rẻ hơn khoảng 370 triệu | |
| 3.000 tấn | khoảng 1,65 tỷ | khoảng 1,65 tỷ | Gần như ngang nhau | |
| 5.000 tấn | khoảng 2,75 tỷ | khoảng 2,25 tỷ | Tự vận hành, rẻ hơn khoảng 500 triệu | |
| 7.200 tấn | khoảng 3,96 tỷ | khoảng 2,91 tỷ | Tự vận hành, rẻ hơn khoảng 1 tỷ |
Với giả định trên, nhà máy dùng dưới khoảng 3.000 tấn hơi mỗi năm thì mua hơi theo tấn rẻ hơn tự đầu tư. Trên mức đó, tự vận hành có lợi dần, và ở 7.200 tấn mỗi năm khoản chênh vào khoảng một tỷ đồng. Thay đơn giá mua hơi, giá củi, lương thợ của nhà máy mình vào công thức là có ngay điểm hòa vốn riêng.
Cảnh báo an toàn: Điểm hòa vốn rất nhạy với giá nhiên liệu và đơn giá mua hơi. Giá củi tăng 20% thì chi phí biến đổi tự chạy tăng khoảng 51.000 đ mỗi tấn, điểm hòa vốn dịch lên đáng kể. Nên tính thêm vài kịch bản giá trước khi quyết định.


Nhà máy dùng hơi đều nhiều ca thường vượt điểm hòa vốn sớm hơn.
Dòng tiền 5 năm đầu
Điểm hòa vốn sản lượng mới nói chuyện chi phí mỗi năm. Với dòng tiền, khác biệt lớn nhất là năm đầu: tự đầu tư phải chi ngay khoản vốn lò và hệ thống, còn mua hơi chỉ trả theo tháng. Với ví dụ 7.200 tấn hơi mỗi năm, nếu không tính khấu hao và lãi vào chi phí hằng năm mà tách vốn ra chi một lần ở năm đầu, dòng tiền tích lũy sẽ như sau.
| Năm | Mua hơi: tiền ra tích lũy | Tự vận hành: tiền ra tích lũy (vốn 1,5 tỷ năm đầu + vận hành) | Chênh lệch tích lũy | So sánh |
|---|---|---|---|---|
| Năm 1 | khoảng 3,96 tỷ | khoảng 1,5 + 2,61 = 4,11 tỷ | Mua hơi đang lợi khoảng 150 triệu | |
| Năm 2 | khoảng 7,92 tỷ | khoảng 6,72 tỷ | Tự vận hành lợi khoảng 1,2 tỷ | |
| Năm 3 | khoảng 11,88 tỷ | khoảng 9,33 tỷ | Tự vận hành lợi khoảng 2,55 tỷ | |
| Năm 5 | khoảng 19,8 tỷ | khoảng 14,55 tỷ | Tự vận hành lợi khoảng 5,25 tỷ |
Chi phí vận hành mỗi năm trong bảng gồm nhiên liệu, điện, nước, thợ, bảo trì: khoảng 2,61 tỷ. Ở sản lượng lớn và ổn định, tự đầu tư hoàn vốn trong khoảng một đến hai năm theo giả định này. Nhưng nếu sản lượng chỉ khoảng 2.000 tấn mỗi năm, phép tính sẽ ngược lại, tự đầu tư có thể không bao giờ đuổi kịp mua hơi.
Những thứ bảng tính hay bỏ sót
Rủi ro dừng lò
Tự vận hành mà lò hỏng giữa ca, sản xuất dừng theo. Mua hơi thì rủi ro này thuộc bên cấp hơi, nhưng phải ghi rõ trong hợp đồng.
Mặt bằng, giấy phép
Nhà lò, bãi nhiên liệu, xử lý khói, hồ sơ môi trường và kiểm định. Có nhà máy không đủ đất để tự làm.
Quản lý nhiên liệu
Mua, kiểm ẩm, lưu kho, chống trộm nhiên liệu tốn công quản lý không ít.
Tỉ lệ sử dụng lò
Lò đặt 2 tấn mà chỉ chạy 1 tấn, hiệu suất thấp, chi phí cố định mỗi tấn hơi tăng.
Nước ngưng
Mua hơi mà không hồi nước ngưng thì bên bán phải tính nước mới vào giá. Hồi được nước ngưng có thể đàm phán giá tốt hơn.
Thời hạn cam kết
Hợp đồng mua hơi thường có sản lượng tối thiểu. Dùng ít hơn vẫn phải trả theo mức cam kết.
Với nhà máy thiếu thợ nhưng vẫn muốn sở hữu lò, còn có mô hình ở giữa: tự đầu tư lò nhưng thuê bên ngoài vận hành. Khi đó chi phí thợ chuyển thành phí dịch vụ, rủi ro vận hành chia sẻ với bên vận hành. Xem thêm vận hành thuê lò hơi.

Khi mua hơi theo tấn cần chốt gì trong hợp đồng
- Đơn giá mỗi tấn hơi, cách điều chỉnh khi giá nhiên liệu thay đổi.
- Áp suất, nhiệt độ, chất lượng hơi tại điểm giao; xử lý khi không đạt.
- Cách đo: đồng hồ lưu lượng, vị trí lắp, kiểm định, đối chiếu khi hỏng.
- Sản lượng cam kết tối thiểu và tối đa theo tháng.
- Nước ngưng: có hồi không, ai đầu tư đường hồi, giá có giảm không.
- Trách nhiệm khi gián đoạn cấp hơi, thời gian khắc phục, bồi thường.
- Ai lo kiểm định, bảo trì, hồ sơ môi trường, an toàn phòng lò.
- Thời hạn hợp đồng, điều kiện chấm dứt, quyền mua lại lò nếu có.
Khi đã mua hơi, việc chia chi phí hơi cho từng xưởng, từng sản phẩm càng quan trọng vì mỗi tấn hơi có giá rõ ràng trên hóa đơn. Cách chia theo đồng hồ hoặc theo hệ số có trong bài phân bổ chi phí hơi cho từng xưởng.

Chọn mua hơi hay tự đầu tư
| Tình huống | Nghiêng về | So sánh |
|---|---|---|
| Sản lượng hơi dưới điểm hòa vốn, hoặc chưa ổn định | Mua hơi theo tấn | |
| Dây chuyền mới, chưa chắc kế hoạch sản xuất 3 năm tới | Mua hơi theo tấn | |
| Không có mặt bằng nhà lò, bãi nhiên liệu | Mua hơi theo tấn | |
| Sản lượng lớn, ổn định, vượt xa điểm hòa vốn | Tự đầu tư | |
| Có sẵn nguồn nhiên liệu rẻ, như phế phẩm của chính nhà máy | Tự đầu tư | |
| Muốn sở hữu lò nhưng thiếu thợ | Tự đầu tư, thuê vận hành |
Đừng so giá mua hơi với tiền củi. Hãy so với tổng chi phí tự chạy, gồm cả thợ, điện, nước, bảo trì, khấu hao và lãi vốn.
Tính điểm hòa vốn với ít nhất ba mức giá nhiên liệu. Một phương án chỉ có lợi ở giá củi thấp là phương án rủi ro.
Hợp đồng mua hơi mà không nói rõ cách đo thì sớm muộn cũng tranh cãi số tấn.
Nhà máy có phế phẩm đốt được, như mùn cưa, vỏ trấu, vỏ dừa, thường tự đầu tư có lợi rất sớm.
Sản lượng tăng dần qua từng năm thì có thể mua hơi giai đoạn đầu, khi vượt điểm hòa vốn ổn định mới đầu tư lò.
Tóm lại, mua hơi theo tấn không đắt hay rẻ một cách tuyệt đối. Nó rẻ khi sản lượng thấp, chưa ổn định và nhà máy cần giữ vốn; nó đắt khi sản lượng lớn, ổn định nhiều năm. Điểm hòa vốn sản lượng là con số giúp quyết định, và chỉ cần bốn dữ liệu: đơn giá mua hơi, chi phí biến đổi mỗi tấn hơi tự chạy, chi phí cố định mỗi năm và sản lượng hơi dự kiến.
Câu hỏi thường gặp
Mua hơi theo tấn có đắt hơn tự đốt lò không?
Đơn giá mua hơi thường cao hơn tiền nhiên liệu cho một tấn hơi, nhưng phải so với tổng chi phí tự chạy gồm thợ lò, điện, nước, hóa chất, bảo trì, kiểm định, khấu hao và lãi vốn. Với sản lượng thấp, mua hơi có thể rẻ hơn.
Điểm hòa vốn sản lượng hơi tính thế nào?
Lấy tổng chi phí cố định mỗi năm của việc tự vận hành chia cho chênh lệch giữa đơn giá mua hơi và chi phí biến đổi mỗi tấn hơi tự chạy. Kết quả là số tấn hơi mỗi năm mà hai phương án tốn ngang nhau.
Mua hơi có cần đồng hồ đo lưu lượng không?
Nên có. Hợp đồng tính theo tấn thì cần đồng hồ đo lưu lượng hơi đáng tin, có kiểm định hoặc đối chiếu định kỳ, kèm cách xử lý khi đồng hồ hỏng.
Khi nào nên chuyển từ mua hơi sang tự đầu tư lò?
Khi sản lượng hơi ổn định vượt điểm hòa vốn một khoảng an toàn trong nhiều năm, nhà máy có mặt bằng, nguồn nhiên liệu, đội vận hành hoặc dịch vụ vận hành thuê, và có vốn mà không ảnh hưởng dòng tiền sản xuất.
Mua hơi có phải lo kiểm định lò không?
Theo mô hình phổ biến, bên cấp hơi sở hữu và vận hành lò nên lo kiểm định, bảo trì. Cần ghi rõ trong hợp đồng ai chịu trách nhiệm và chi phí của từng hạng mục.
Giá mua hơi phụ thuộc vào gì?
Chủ yếu vào loại nhiên liệu, áp suất và chất lượng hơi yêu cầu, sản lượng cam kết, số giờ chạy, khoảng cách cấp hơi và việc có hồi nước ngưng hay không. Cần báo giá theo từng nhà máy.
Đang cân nhắc mua hơi hay tự đầu tư lò hơi?
Gửi nhu cầu hơi theo giờ, số ca, áp suất dùng và nhiên liệu sẵn có, kỹ thuật Vương Long Boiler lập giúp bảng so sánh chi phí và dòng tiền theo số liệu của nhà máy.
congnghelohoi@gmail.com · Xem bản đồ →












