Thu hồi nhiệt nước xả đáy là khoản tiết kiệm ngoài lò hay bị bỏ qua. Mỗi lần xả đáy, nước lò ở nhiệt độ bão hòa, với lò 8 bar là khoảng 175 độ C, được đổ ra cống. Lượng nước này không nhỏ: lò chạy nước cấp có TDS cao có thể phải xả vài phần trăm lưu lượng hơi. Bài này chỉ ra nhiệt đó đi đâu, lấy lại bằng thiết bị gì, và tính thử xem một lò 5 tấn hơi mỗi giờ có thể đỡ được bao nhiêu tấn củi mỗi năm.
- Xả đáy liên tục theo TDS mới đáng làm thu hồi nhiệt; xả gián đoạn vài giây khó thu
- Bình tách hơi lấy lại hơi bốc ra khi giảm áp, đưa về bồn nước cấp hoặc bồn khử khí
- Bộ trao đổi nhiệt lấy tiếp phần nhiệt của nước còn lại để hâm nước bổ sung
- Ví dụ lò 5 t/h, 8 bar, xả 5%: lấy lại khoảng 85% nhiệt của nước xả
Nhiệt nước xả đáy đi đâu
Xả đáy là việc bắt buộc để giữ nồng độ chất rắn hòa tan trong nước lò dưới giới hạn cho phép, tránh sủi bọt, cuốn nước theo hơi và đóng cặn. Cách làm đúng xả bao lâu, xả theo TDS ra sao đã có trong bài xả đáy lò hơi theo TDS. Ở bài này, câu hỏi là chuyện tiền: mỗi kg nước xả ra mang theo bao nhiêu nhiệt, và có lấy lại được không.
Nước trong lò ở trạng thái bão hòa. Với lò làm việc 8 bar (áp dư), nhiệt độ bão hòa khoảng 175 độ C, enthalpy của nước khoảng 742 kJ/kg. Nước bổ sung vào lò thường ở khoảng 30 độ C, enthalpy khoảng 126 kJ/kg. Như vậy mỗi kg nước xả đáy mang ra ngoài khoảng 616 kJ nhiệt đã được đốt bằng nhiên liệu. Nhiệt này không có ích gì ngoài cống, thậm chí còn làm nóng hệ thống thoát nước và phải làm nguội trước khi thải.

Xả đáy bao nhiêu là bình thường
Tỉ lệ xả đáy phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng nước cấp. Công thức thường dùng: tỉ lệ xả (%) bằng TDS nước cấp chia cho hiệu số giữa TDS cho phép trong lò và TDS nước cấp, nhân 100. Nước cấp càng mặn, càng phải xả nhiều.
| TDS nước cấp (ppm) | TDS cho phép trong lò (ppm) | Tỉ lệ xả đáy | Nước xả với lò 5 t/h | So sánh |
|---|---|---|---|---|
| 50 | 3.000 | khoảng 1,7% | khoảng 85 kg/h | |
| 100 | 3.000 | khoảng 3,4% | khoảng 170 kg/h | |
| 150 | 3.000 | khoảng 5,3% | khoảng 263 kg/h | |
| 250 | 3.000 | khoảng 9,1% | khoảng 455 kg/h |
Bảng trên dùng TDS cho phép 3.000 ppm làm ví dụ; giới hạn thực tế theo khuyến cáo của nhà sản xuất lò và loại lò. Nhìn bảng sẽ thấy ngay: trước khi nghĩ tới thu hồi nhiệt, cách tiết kiệm rẻ nhất là giảm TDS nước cấp, tăng tỉ lệ nước ngưng hồi về và xả theo đo TDS thay vì xả theo cảm tính. Ba chỉ số nước cấp tổ vận hành nên đọc mỗi ca có trong bài nước cấp lò hơi: độ cứng, TDS, pH.
Nếu lò đang xả đáy gián đoạn theo kiểu mở van vài giây mỗi ca, rất khó đo được thực tế mình đang xả bao nhiêu. Lắp một đồng hồ đo TDS hoặc lấy mẫu nước lò đo định kỳ là bước đầu tiên, trước khi tính thu hồi nhiệt.
Bình tách hơi và bộ trao đổi nhiệt
Thu hồi nhiệt nước xả đáy thường gồm hai tầng. Tầng một là bình tách hơi, còn gọi là bình flash. Nước xả ở áp suất lò khi đi vào bình có áp thấp hơn sẽ sôi bùng, một phần bốc thành hơi. Hơi này sạch, gần như không mang muối, được đưa vào bồn khử khí hoặc bồn nước cấp để hâm nước. Tầng hai là bộ trao đổi nhiệt: nước còn lại trong bình, vẫn ở khoảng trên 100 độ C, đi qua bộ trao đổi nhiệt để hâm nước bổ sung lạnh trước khi xả ra ngoài.
Bình tách hơi
Bình áp lực nhỏ, có van an toàn, đồng hồ áp, bẫy xả nước ở đáy. Lấy lại phần nhiệt ẩn qua lượng hơi tách.
Bộ trao đổi nhiệt
Dạng tấm hoặc ống chùm. Nước xả nóng đi một phía, nước bổ sung lạnh đi phía kia. Lấy lại phần nhiệt hiện.
Van xả đáy liên tục
Van chỉnh lưu lượng xả nhỏ và đều, thường đi cùng cảm biến TDS để tự đóng mở.
Đường hơi tách
Ống dẫn hơi áp thấp về bồn khử khí hoặc bồn nước cấp, có van một chiều.
Với lò 8 bar và bình tách đặt ở 0,5 bar (áp dư), enthalpy nước ở áp bình khoảng 467 kJ/kg, nhiệt ẩn khoảng 2.226 kJ/kg. Tỉ lệ hơi tách vào khoảng (742 − 467) / 2.226, tức khoảng 12%. Nghĩa là cứ 100 kg nước xả thì khoảng 12 kg bốc thành hơi trong bình. Áp bình càng thấp, hơi tách càng nhiều nhưng hơi đó càng nguội và khó dùng; thường chọn áp bình phù hợp với áp bồn khử khí hoặc bồn nước cấp.


Hơi tách và nước nóng từ hệ thu hồi đều quay về khu vực nước cấp.
Ví dụ tính tiền cho lò 5 tấn hơi mỗi giờ
Ví dụ dưới đây dùng giả định để minh họa cách tính, không phải số đo của một nhà máy cụ thể. Anh chị thay số của lò mình vào là ra kết quả tương ứng.
- Lò 5 tấn hơi mỗi giờ, áp làm việc 8 bar, chạy 6.000 giờ mỗi năm.
- Tỉ lệ xả đáy liên tục 5%, tức 250 kg nước mỗi giờ.
- Bình tách đặt ở 0,5 bar; nước sau bình được làm nguội qua bộ trao đổi nhiệt xuống khoảng 40 độ C.
- Nhiên liệu củi có nhiệt trị khoảng 13,8 MJ/kg, hiệu suất lò 75%, giá củi giả định 1.000.000 đồng mỗi tấn.
| Hạng mục | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Nhiệt nước xả mang ra (so với nước 30 độ C) | 250 × (742 − 126) | khoảng 154.000 kJ/h |
| Hơi tách trong bình | 250 × 12,4% | khoảng 31 kg/h |
| Nhiệt lấy lại từ hơi tách | 31 × 2.226 | khoảng 69.000 kJ/h |
| Nước còn lại sau bình | 250 − 31 | khoảng 219 kg/h |
| Nhiệt lấy lại qua trao đổi nhiệt | 219 × (467 − 168) | khoảng 65.000 kJ/h |
| Tổng nhiệt lấy lại | 69.000 + 65.000 | khoảng 134.000 kJ/h, tức khoảng 87% |
| Củi tiết kiệm mỗi giờ | 134.000 / (13.800 × 0,75) | khoảng 13 kg/h |
| Củi tiết kiệm mỗi năm | 13 × 6.000 | khoảng 78 tấn |
| Tiền củi tiết kiệm mỗi năm | 78 × 1.000.000 | khoảng 78 triệu đồng |
Nếu chỉ lắp bình tách hơi mà chưa có bộ trao đổi nhiệt, phần lấy lại vào khoảng 69.000 kJ/h, tương đương khoảng 40 tấn củi mỗi năm theo cùng giả định. Phần còn lại vẫn đi ra cống ở khoảng trên 100 độ C, thường phải pha nước lạnh để hạ nhiệt trước khi xả, tốn thêm nước.
Cảnh báo an toàn: Tiết kiệm thực tế phụ thuộc tỉ lệ xả thật, số giờ chạy và giá nhiên liệu. Lò xả ít hơn 2% hoặc chạy một ca mỗi ngày sẽ có số tiền thấp hơn nhiều. Luôn đo TDS và lưu lượng xả trước khi quyết định đầu tư.
Khi nào đáng đầu tư thu hồi nhiệt nước xả đáy
Thời gian hoàn vốn bằng chi phí thiết bị và lắp đặt chia cho tiền nhiên liệu tiết kiệm mỗi năm. Chi phí bình tách, bộ trao đổi nhiệt, van và đường ống khác nhau theo cỡ và vật liệu, nên cần báo giá cho từng trường hợp. Nhìn chung, đầu tư càng đáng khi hội đủ các điều kiện sau:
- Lò từ khoảng 3 tấn hơi mỗi giờ trở lên, chạy nhiều ca.
- Tỉ lệ xả đáy từ khoảng 3% trở lên do nước cấp có TDS cao hoặc ít nước ngưng hồi về.
- Đã có hoặc sẽ chuyển sang xả đáy liên tục theo TDS.
- Có bồn khử khí hoặc bồn nước cấp đủ gần để đưa hơi tách về.
- Nước bổ sung lạnh, lưu lượng đủ để nhận nhiệt từ bộ trao đổi nhiệt.
- Nhiên liệu đắt hoặc nhà máy đang theo dõi suất tiêu hao trên mỗi tấn hơi.

Ngược lại, nếu tỉ lệ xả cao chỉ vì nước cấp xử lý kém, ưu tiên số một vẫn là sửa xử lý nước và tăng thu hồi nước ngưng. Mỗi phần trăm xả giảm được là tiết kiệm cả nước, hóa chất và nhiên liệu cùng lúc, không cần thiết bị mới. Phần nước ngưng hồi về cũng mang nhiệt rất lớn, xem thêm dịch vụ thu hồi nước ngưng lò hơi.

Lắp đặt và vận hành hệ thu hồi
- Đo hiện trạngĐo TDS nước cấp, nước lò, ghi cách xả đáy và số giờ chạy. Tính tỉ lệ xả thật.
- Chọn áp bình táchChọn theo áp bồn khử khí hoặc bồn nước cấp, có tính tổn thất đường ống hơi tách.
- Chọn bộ trao đổi nhiệtTheo lưu lượng nước xả còn lại và lưu lượng nước bổ sung. Ưu tiên loại dễ vệ sinh vì nước xả có cặn.
- Lắp đặt an toànBình tách là thiết bị chịu áp: có van an toàn, đồng hồ áp, bẫy xả, đường ống chịu nhiệt; đấu nối vào đường xả đáy liên tục.
- Chạy thử và đoĐo nhiệt độ nước bổ sung trước và sau bộ trao đổi nhiệt, nhiệt độ nước xả ra cống. So với tính toán.
- Theo dõi định kỳVệ sinh bộ trao đổi nhiệt, kiểm tra bẫy xả bình tách, ghi suất tiêu hao nhiên liệu theo tháng.
Sau khi lắp, cách kiểm chứng tiết kiệm đáng tin nhất là theo dõi suất tiêu hao nhiên liệu trên mỗi tấn hơi trước và sau, với cùng loại nhiên liệu và mức tải tương đương. Nếu nhà máy chưa đo được lưu lượng hơi, có thể so nhiệt độ nước cấp vào lò: mỗi 6 độ C nước cấp tăng thêm thường tương ứng khoảng 1% nhiên liệu, dùng làm mốc tham khảo nhanh. Kết hợp với bài đo hiệu suất lò hơi tại nhà máy để có bức tranh đầy đủ.
Trước khi mua thiết bị thu hồi nhiệt, hãy đo tỉ lệ xả thật. Nhiều nhà máy xả gấp đôi mức cần chỉ vì không ai đo TDS.
Bình tách hơi là bình chịu áp, phải có van an toàn và đồng hồ áp như mọi thiết bị áp lực khác, không làm tạm bằng thùng phuy.
Nước xả có cặn, chọn bộ trao đổi nhiệt dễ tháo vệ sinh. Bộ trao đổi nhiệt nghẹt cặn là hệ thu hồi chỉ còn trên giấy.
Đừng đưa nước sau bình tách trở lại lò. Nước đó mặn, chỉ lấy nhiệt rồi xả.
Ghi suất tiêu hao củi trên mỗi tấn hơi hằng tháng. Không có con số trước và sau thì không ai tin là đã tiết kiệm.
Tóm lại, thu hồi nhiệt nước xả đáy là khoản đầu tư nhỏ trong phòng lò nhưng có thể lấy lại phần lớn nhiệt đang đổ ra cống mỗi ngày. Làm đúng thứ tự: giảm tỉ lệ xả bằng xử lý nước, chuyển sang xả liên tục theo TDS, rồi mới lắp bình tách và bộ trao đổi nhiệt. Theo thứ tự đó, mỗi đồng đầu tư đều có số liệu chứng minh.
Câu hỏi thường gặp
Thu hồi nhiệt nước xả đáy tiết kiệm được bao nhiêu?
Tùy tỉ lệ xả, áp suất lò và số giờ chạy. Theo ví dụ trong bài, lò 5 t/h, 8 bar, xả 5%, chạy 6.000 giờ mỗi năm có thể lấy lại khoảng 134.000 kJ mỗi giờ, quy ra khoảng 78 tấn củi mỗi năm với các giả định đã nêu.
Lò xả đáy gián đoạn có làm thu hồi nhiệt được không?
Khó và ít hiệu quả, vì xả gián đoạn chỉ vài giây mỗi lần, lưu lượng lớn trong thời gian ngắn. Thu hồi nhiệt thường đi kèm xả đáy liên tục theo TDS, còn xả đáy gián đoạn vẫn giữ để xả cặn bùn.
Hơi tách từ bình xả đáy đưa đi đâu?
Thường đưa vào bồn khử khí hoặc bồn nước cấp để hâm nước. Đây là hơi áp thấp, sạch hơn nước xả, có thể dùng trực tiếp cho việc hâm nóng.
Nước sau bình tách có dùng lại được không?
Không đưa trở lại lò vì nước này có TDS cao. Chỉ lấy nhiệt của nó qua bộ trao đổi nhiệt để hâm nước bổ sung, sau đó xả ra hệ thống thoát nước theo quy định.
Lò nhỏ dưới 2 tấn hơi có nên làm không?
Thường thời gian hoàn vốn dài vì lượng xả nhỏ. Nên ưu tiên giảm tỉ lệ xả bằng xử lý nước cấp tốt và xả theo TDS trước, rồi mới tính thu hồi nhiệt.
Có cần dừng lò để lắp bình tách hơi không?
Phần lớn việc lắp đặt làm bên ngoài lò, nhưng vẫn cần một khoảng dừng ngắn để đấu nối vào đường xả đáy liên tục và kiểm tra van an toàn của bình.
Muốn biết lò của mình xả đáy mất bao nhiêu tiền mỗi năm?
Gửi công suất lò, áp suất làm việc, TDS nước cấp và cách xả đáy hiện tại, kỹ thuật Vương Long Boiler tính giúp lượng nhiệt có thể lấy lại và phương án lắp đặt phù hợp.
congnghelohoi@gmail.com · Xem bản đồ →












