khinhietdienvuonglong@gmail.com
Hotline: 0967.960.906 - 0899.960.906 - 09.6789.1338
Xả đáy lò hơi là việc tổ vận hành nào cũng làm, nhưng ít nhà máy làm theo con số. Xả ít thì bùn lắng, nước lò đặc dần, sinh bọt và cáu cặn. Xả nhiều thì nước nóng đã tốn nhiên liệu đun lại chảy thẳng ra cống. Bài này giúp anh chị trả lời hai câu hỏi hay gặp nhất: bao lâu xả một lần và mỗi lần xả bao lâu là đủ.
- Xả đáy lò hơi để tống bùn lắng ở đáy; xả mặt (xả liên tục) để giữ TDS nước lò trong giới hạn – hai việc khác nhau.
- Lượng xả cần thiết tính theo công thức: lượng xả = lượng hơi × TDS nước cấp ÷ (TDS cho phép – TDS nước cấp).
- Xả đáy nên mở nhanh, ngắn, đều đặn mỗi ca, theo hướng dẫn của nhà sản xuất lò, hơn là mở lâu một lần.
- Hai van nối tiếp: mở van chặn sát lò trước, van xả nhanh sau; đóng ngược lại.
- Đo TDS hoặc độ dẫn điện nước lò mỗi ca là cách duy nhất biết mình đang xả thiếu hay xả thừa.
Xả đáy lò hơi: vì sao lò nào cũng phải xả
Nước cấp cho lò hơi dù đã qua làm mềm vẫn mang theo chất rắn hòa tan: muối natri, một ít silic, chất keo, cặn lơ lửng và hóa chất xử lý nước. Khi nước bốc thành hơi, hơi đi ra gần như sạch, còn toàn bộ phần chất rắn ở lại trong lò. Ca này qua ca khác, nồng độ trong nước lò tăng dần. Nếu không lấy bớt ra, nước lò sẽ đặc tới mức sinh bọt, hơi bị cuốn nước theo, bùn lắng dày dưới đáy và cáu cặn bám vào bề mặt truyền nhiệt.
Xả đáy lò hơi chính là cách chủ động bỏ đi một phần nước lò đã đặc, thay bằng nước cấp loãng hơn. Nói đơn giản, đây là việc giữ cho nước trong lò luôn ở trong một giới hạn an toàn. Làm đúng thì lò sạch, hơi khô, ít tốn hóa chất. Làm sai theo hướng nào cũng đều tốn tiền: xả thiếu thì tốn tiền tẩy cáu, sửa ống; xả thừa thì tốn nhiên liệu từng giờ.
Trên thực tế, nhiều nhà máy xả theo thói quen truyền lại: đầu ca mở van một lúc, thấy nước ra trong là đóng. Cách này không sai hoàn toàn, nhưng nó không trả lời được câu hỏi quan trọng nhất là lượng nước xả có vừa với chất lượng nước cấp và lượng hơi mà lò đang sinh ra hay không. Một lò chạy 8 giờ và một lò chạy 24 giờ, một nhà máy dùng nước giếng và một nhà máy dùng nước thủy cục qua làm mềm, cần lượng xả rất khác nhau.
Nghĩa Lò Hơi nhắc: xả đáy không thay thế được xử lý nước cấp. Nếu nước cấp còn cứng, xả nhiều đến đâu lò vẫn đóng cáu. Hai việc phải đi cùng nhau, xem thêm ba con số nước cấp tổ vận hành nên đọc mỗi ca.
Xả đáy lò hơi và xả mặt: hai việc, hai mục đích
Nhiều anh em vận hành gọi chung mọi việc mở van xả nước lò là xả đáy. Thực ra trong lò hơi công nghiệp có hai kiểu xả với vị trí lấy nước và mục đích khác nhau. Hiểu đúng hai kiểu này giúp chọn lịch xả hợp lý và tránh mở sai van.
Xả đáy gián đoạn
Lấy nước ở điểm thấp nhất của thân lò hoặc ống góp dưới. Mục đích chính là tống bùn, cặn lắng ra ngoài. Mở nhanh, ngắn, theo lịch mỗi ca.
Xả mặt liên tục
Lấy nước ở gần mặt thoáng, nơi nước lò đặc nhất. Mục đích là giữ TDS ổn định. Xả một lượng nhỏ đều đặn, có thể điều khiển tự động.
Xả ống thủy
Xả ống thủy và cột nước để đường thông không bị bùn bịt, giúp mực nước hiển thị đúng. Đây là việc riêng, không thay cho xả đáy.
Xả van an toàn thử
Thử nâng van an toàn theo quy định để chắc chắn van không bị kẹt. Không liên quan tới nước lò nhưng thường làm cùng lúc kiểm tra đầu ca.
Ở các lò ống lửa cỡ nhỏ và vừa, nhiều nhà máy chỉ có van xả đáy mà không có đường xả mặt riêng. Khi đó van xả đáy phải gánh cả hai việc: vừa tống bùn, vừa giữ TDS. Đây là lúc lịch xả theo cảm tính dễ sai nhất, vì người vận hành không có con số nào để biết nước lò đang đặc tới đâu.
Chất lượng nước cấp quyết định lò cần xả nhiều hay ít. Xem thêm cách nhận biết loại cáu cặn trong lò.
Tự tính lượng xả đáy lò hơi theo TDS
Cách đơn giản nhất để biết lò cần xả bao nhiêu là cân bằng chất rắn hòa tan. Lượng chất rắn đi vào theo nước cấp phải bằng lượng chất rắn đi ra theo nước xả. Từ đó ra công thức mà kỹ thuật viên nào cũng có thể tự tính bằng máy tính cầm tay.
Trong đó TDS nước cấp đo tại bồn cấp, sau khi đã trộn nước ngưng hồi về nếu có. TDS cho phép trong lò lấy theo hướng dẫn của nhà sản xuất lò, vì mỗi kiểu lò, mỗi áp suất làm việc có giới hạn khác nhau. Nếu chỉ có máy đo độ dẫn điện, có thể quy đổi gần đúng TDS (ppm) bằng khoảng 0,7 lần độ dẫn điện (µS/cm) ở 25°C; đây là hệ số gần đúng, nên dùng cùng một máy và cùng một cách đo để so sánh giữa các ca.
Ví dụ tính lý thuyết cho một lò sinh 5 tấn hơi mỗi giờ, TDS nước cấp 150 ppm và giả sử giới hạn TDS nước lò là 3.000 ppm:
| Đại lượng | Giá trị ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lượng hơi | 5.000 kg/h | Lò chạy đầy tải |
| TDS nước cấp | 150 ppm | Đo tại bồn cấp |
| TDS cho phép | 3.000 ppm | Giả định, lấy theo nhà sản xuất |
| Lượng xả cần thiết | ≈ 263 kg/h | 5.000 × 150 ÷ 2.850 |
| Tỷ lệ so với hơi | ≈ 5,3% | 263 ÷ 5.000 |
Nếu nước cấp tốt hơn, chẳng hạn TDS chỉ 75 ppm, lượng xả giảm còn khoảng một nửa. Ngược lại nếu nước cấp lên 300 ppm, lượng xả tăng gần gấp đôi. Đây là lý do cùng một lò nhưng đổi nguồn nước hoặc giảm lượng nước ngưng hồi về thì lịch xả cũng phải đổi theo.
Nước xả mang theo bao nhiêu nhiệt
Nước xả ra khỏi lò đang ở nhiệt độ bão hòa của áp suất làm việc. Ở áp suất khoảng 8 bar, nước bão hòa có nhiệt độ quanh 175°C, entanpi khoảng 743 kJ/kg. Nếu nước cấp vào lò ở 80°C, entanpi khoảng 335 kJ/kg, thì mỗi kg nước xả mang đi khoảng 408 kJ nhiệt.
Con số này là lượng nhiệt bắt buộc phải bỏ đi để giữ nước lò sạch. Cái đáng tiếc là phần xả thừa vượt quá nhu cầu. Nếu tổ vận hành mở van gấp đôi mức cần, nhà máy mất thêm khoảng 30 kW nhiệt liên tục, tương đương một lượng nhiên liệu không nhỏ mỗi tháng tùy loại nhiên liệu đang đốt. Với lò chạy liên tục, đây là khoản đáng để thu hồi bằng bình tách hơi và bộ trao đổi nhiệt gia nhiệt nước cấp.
Nghĩa Lò Hơi lưu ý từ hiện trườngỞ nhiều phòng lò, câu hỏi đầu tiên tôi hỏi tổ vận hành là: nước lò hôm nay TDS bao nhiêu? Câu trả lời hay gặp là không đo, chỉ xả theo thói quen. Không có con số thì không thể biết mình đang xả thiếu hay xả thừa.
Cách làm tôi khuyên là mua một máy đo độ dẫn điện cầm tay, lấy mẫu nước lò qua bộ làm mát mẫu, ghi sổ mỗi ca cùng với TDS nước cấp. Sau một hai tuần, anh chị sẽ thấy rõ lịch xả hiện tại đang lệch về phía nào và chỉnh lại cho đúng.
Lấy mẫu nước lò nóng mà không qua bộ làm mát rất nguy hiểm, nước sẽ bốc hơi tức thì gây bỏng và làm sai kết quả đo. Đây là điểm anh em mới vào nghề hay bỏ qua.
Cảnh báo an toàn: Không bao giờ xả đáy khi chưa xác nhận mực nước trong ống thủy, và không xả đáy khi mực nước đang thấp. Không để một người cùng lúc xả đáy hai lò. Người mở van phải đứng ở vị trí nhìn được ống thủy hoặc có người thứ hai theo dõi mực nước. Đường xả phải dẫn về bình hoặc hố xả có làm nguội, tuyệt đối không xả nước nóng trên 100°C vào cống hở nơi có người qua lại.
Quy trình xả đáy lò hơi 5 bước an toàn
Quy trình dưới đây là khung chung để nhà máy tự xây dựng hướng dẫn tại chỗ. Thời điểm xả, số lần xả và giới hạn TDS cụ thể phải đối chiếu với tài liệu của nhà sản xuất lò và điều kiện nước cấp thực tế.
- Kiểm tra trước khi xả. Xác nhận mực nước ở mức bình thường, bơm cấp nước sẵn sàng, đường xả thông và không có người đứng gần bình hoặc hố xả. Nên xả khi lò chạy tải thấp hoặc ổn định, theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
- Mở van chặn sát lò. Với cụm hai van nối tiếp, mở hoàn toàn van chặn gần thân lò trước. Van này chỉ đóng vai trò cô lập, không dùng để điều tiết dòng xả.
- Mở nhanh van xả, giữ vài giây. Mở van xả nhanh phía ngoài trong vài giây để dòng nước mạnh cuốn bùn ra, rồi đóng lại. Có thể lặp lại một đến hai lần nếu quy trình cho phép. Không mở lâu.
- Đóng van theo thứ tự ngược lại. Đóng chặt van xả nhanh trước, sau đó đóng van chặn. Van ngoài chịu mài mòn, van trong giữ kín nên lò ít rò nước nóng qua van xả.
- Kiểm tra lại và ghi sổ. Theo dõi mực nước trở lại bình thường, sờ kiểm tra đường ống sau van xem có còn nóng do rò không, ghi thời gian xả và TDS đo được vào sổ vận hành.
Phòng lò gọn gàng, đường xả rõ ràng giúp xả đáy lò hơi an toàn và dễ kiểm soát.
Với nhà máy có nhiều lò dùng chung một đường xả hoặc một bình xả, cần đặt quy định rõ là không xả hai lò cùng lúc và kiểm tra van một chiều trên đường xả, tránh nước nóng từ lò này chảy ngược sang lò kia đang dừng. Đây là chi tiết nhỏ nhưng đã gây không ít sự cố khi bảo trì.
Dấu hiệu lò đang xả thiếu hoặc xả thừa
Khi chưa có thiết bị đo, tổ vận hành vẫn có thể nhận biết sớm qua một số dấu hiệu thực tế trên lò và trên đường hơi. Các dấu hiệu này không thay được việc đo TDS nhưng là lời nhắc để kiểm tra lại lịch xả.
| Dấu hiệu | Nghiêng về | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Mực nước trong ống thủy dao động mạnh, có bọt | Xả thiếu, nước lò đặc | Đo TDS, tăng xả mặt hoặc xả đáy |
| Hơi ướt, thiết bị dùng hơi bị đọng nước | Xả thiếu hoặc lò quá tải | Kiểm tra TDS và tải lò |
| Nước xả ra đục, nhiều bùn lâu mới trong | Xả đáy thưa | Chia xả đáy thành nhiều lần ngắn hơn |
| Bơm cấp chạy liên tục, tiêu hao nhiên liệu tăng | Xả thừa hoặc van xả rò | Kiểm tra van kín, giảm lượng xả |
| Ống sau van xả vẫn nóng khi đã đóng | Van xả bị rò | Bảo trì hoặc thay van |
Dấu hiệu cuối cùng hay bị bỏ qua nhất. Van xả đáy làm việc trong điều kiện khắc nghiệt: nước nóng, áp suất cao và có bùn cát. Sau một thời gian, mặt kín bị mòn và rò liên tục. Một van rò nhỏ cũng chảy suốt ngày đêm, lâu dần tốn nhiên liệu nhiều hơn cả việc xả thừa.
Checklist xả đáy lò hơi cho tổ vận hành
- Có lịch xả đáy ghi rõ cho từng lò, từng ca.
- Có máy đo độ dẫn điện hoặc TDS và bộ làm mát mẫu.
- Ghi TDS nước cấp và nước lò mỗi ca vào sổ vận hành.
- Xả ống thủy đầu ca, kiểm tra mực nước hiển thị đúng.
- Cụm hai van xả đáy đóng mở đúng thứ tự, van ngoài không rò.
- Đường xả dẫn về bình hoặc hố xả có làm nguội, có biển cảnh báo.
- Không xả hai lò cùng lúc, có người theo dõi mực nước.
- Rà lại lịch xả khi đổi nguồn nước, đổi hóa chất hoặc thay đổi lượng nước ngưng hồi về.
Nếu nhà máy mới tuyển thợ, nên đưa phần xả đáy vào nội dung kèm cặp ngay từ tuần đầu. Tham khảo những gì thợ mới cần học trước khi đứng ca một mình. Vương Long Boiler nhận đào tạo thợ vận hành và hướng dẫn quy trình kiểm soát nước cấp cho tổ vận hành tại nhà máy.
Khi nào nên nghĩ tới xả mặt tự động và thu hồi nhiệt
Với lò nhỏ chạy một ca, xả đáy thủ công theo lịch và đo TDS bằng tay là đủ. Khi lò chạy liên tục nhiều ca, công suất lớn và lượng xả tính ra tới vài trăm kg mỗi giờ, nhà máy nên xem xét hai giải pháp đi kèm nhau.
- Bộ điều khiển TDS tự động: đầu dò độ dẫn điện gắn trên lò, đọc liên tục và đóng mở van xả mặt để giữ TDS gần giới hạn cài đặt, tránh xả thiếu lúc tải cao và xả thừa lúc tải thấp.
- Bình tách hơi tái bay hơi: nước xả áp suất cao đi vào bình áp thấp sẽ tự sinh ra một phần hơi, có thể đưa về bồn cấp hoặc bộ khử khí.
- Bộ trao đổi nhiệt nước xả: phần nước nóng còn lại sau bình tách hơi được dùng để gia nhiệt nước cấp trước khi bỏ đi, đồng thời hạ nhiệt độ nước xả trước khi ra hệ thống thoát.
Trước khi đầu tư, nên đo thực tế lượng hơi, TDS nước cấp và nước lò trong ít nhất vài ngày chạy bình thường để tính đúng phần nhiệt có thể thu hồi. Vương Long Boiler có thể khảo sát hệ thống hơi, phân tích mẫu cáu cặn và tư vấn lắp đặt hệ thống thu hồi nước ngưng, đường ống hơi cho nhà máy.
Tóm lại, xả đáy lò hơi đúng không nằm ở việc mở van lâu hay mở nhiều lần, mà ở chỗ lượng xả khớp với chất lượng nước cấp và lượng hơi lò đang sinh ra. Có con số TDS trong tay, tổ vận hành sẽ biết chính xác khi nào cần xả thêm, khi nào đang xả thừa, và nhà máy vừa giữ được lò sạch vừa không đốt tiền nhiên liệu ra cống.
Câu hỏi thường gặp
Xả đáy lò hơi bao lâu một lần là đúng?
Không có một con số chung cho mọi lò. Cách làm phổ biến là xả đáy ngắn mỗi ca, sau đó dựa vào kết quả đo TDS hoặc độ dẫn điện nước lò để tăng hay giảm. Nước cấp càng nhiều chất rắn hòa tan, lò chạy càng tải cao thì càng cần xả thường xuyên. Luôn đối chiếu với hướng dẫn của nhà sản xuất lò.
Mỗi lần xả đáy lò hơi nên mở van bao lâu?
Với xả đáy gián đoạn, van xả nhanh thường chỉ mở trong vài giây rồi đóng lại, có thể lặp lại một đến hai lần. Mở nhanh và ngắn tạo dòng chảy mạnh cuốn bùn ra ngoài; mở lâu không làm sạch hơn mà chỉ tốn nước nóng và làm mực nước tụt nhanh.
Xả đáy và xả mặt khác nhau thế nào?
Xả đáy lấy nước ở điểm thấp nhất của lò để tống bùn và cặn lắng. Xả mặt lấy nước ở gần mặt thoáng, nơi nồng độ chất rắn hòa tan cao nhất, để giữ TDS nước lò ổn định. Lò có cả hai thì xả mặt lo phần TDS, xả đáy lo phần bùn.
Xả đáy nhiều có hại gì không?
Có. Mỗi kg nước xả ra là một kg nước đã được đun gần tới nhiệt độ bão hòa, nên xả thừa là đốt nhiên liệu cho cống. Xả quá lâu khi lò đang tải cao còn làm mực nước tụt nhanh, ảnh hưởng tuần hoàn nước trong lò. Vì vậy cần xả theo con số đo được, không theo cảm giác.
Có nên lắp hệ thống xả mặt tự động theo TDS không?
Với lò chạy liên tục và lượng hơi lớn, bộ điều khiển TDS tự động dùng đầu dò độ dẫn điện giúp giữ nước lò ổn định và tránh xả thừa. Nhà máy có thể kết hợp bình tách hơi và bộ trao đổi nhiệt để tận dụng nhiệt nước xả gia nhiệt nước cấp. Nên khảo sát lượng hơi, chất lượng nước cấp trước khi quyết định.
Trực tiếp khảo sát, lắp đặt và xử lý sự cố lò hơi tại nhà máy. Tư vấn kỹ thuật miễn phí qua Hotline/Zalo 09 6789 1338 (Mr. Nghĩa).
Lò hơi nhà máy đang xả đáy theo thói quen, chưa theo con số?
Vương Long Boiler, thuộc Vương Long Group với gần 20 năm trong ngành lò hơi, cùng tổ vận hành đo TDS nước cấp, nước lò và lập lại lịch xả đáy, xả mặt phù hợp với lò của nhà máy.
congnghelohoi@gmail.com · Xem bản đồ →
