Nghe tiếng phòng lò hơi: Búa nước, bẫy hơi xì, ổ bi mòn báo sự cố gì

Vì sao nên nghe trước khi đoWhy listen before measuring

Phần lớn hư hỏng cơ khí và hơi nước không xảy ra đột ngột. Bạc đạn mòn dần, bẫy hơi rò dần, van xì dần. Trong giai đoạn đầu, số trên đồng hồ gần như không đổi, nhưng tiếng đã khác. Người trực nghe quen tai sẽ nhận ra sớm hơn cả đồng hồ.

Nghe không thay được đo đạc. Tai chỉ giúp khoanh vùng: chỗ nào cần đo, thiết bị nào cần mở. Giá trị của nó nằm ở tần suất. Một lượt đi quanh phòng lò chỉ mất vài phút và làm được mỗi ca, trong khi đo rung hay đo siêu âm thường chỉ làm theo đợt.

Điều quan trọng nhất là so với chính thiết bị đó ngày hôm qua, không so với một tiếng chuẩn trên mạng. Mỗi phòng lò có nền ồn riêng. Vì thế bài này nói về cách nhận dạng, còn việc kết luận phải dựa trên số đo thật tại nhà máy.

Most faults develop slowly and sound changes before gauges do. Listening only narrows the search, and the key is comparing with the same equipment yesterday.

Búa nước: cú đập nhắc rằng ống đang có nước ngưngWater hammer: condensate in the line

Búa nước nghe như búa tạ gõ vào ống, thường lúc mở van cấp hơi cho nhánh đang nguội hoặc khi tải đổi đột ngột. Nguyên nhân là nước ngưng đọng ở đoạn thấp, bị dòng hơi tốc độ cao cuốn thành khối và đập vào co, van, đầu chờ. Lực này có thể làm bung mặt bích, nứt van gang, gãy giá đỡ.

Khi nghe tiếng này, đừng mở van nhanh hơn để cho qua. Hãy mở từ từ, làm nóng ống trước, xả nước ngưng ở các điểm thấp. Sau đó xem lại độ dốc ống, túi xả và bẫy hơi. Nhiều lỗi nằm ngay từ thiết kế, nên khi làm mới hoặc cải tạo nên tham khảo cách chọn cỡ ống, độ dốc và bẫy hơi.

• Tiếng đập mạnh lặp lại khi mở van: nước đọng trên đường chính.
• Tiếng lục cục ở cuối nhánh: thiếu điểm xả hoặc bẫy hơi không xả được.
• Tiếng gõ theo nhịp trong thiết bị trao đổi nhiệt: nước ngưng không thoát kịp.

Water hammer sounds like a sledgehammer on the pipe. Condensate driven by steam slams into bends and valves. Open slowly, warm up lines, drain low points, then check slope and traps.

Bẫy hơi rò: tiếng xì nhỏ nhưng tiền đi đềuLeaking trap: small hiss, steady loss

Bẫy hơi tốt xả nước ngưng rồi đóng lại, nên tùy loại bẫy có thể nghe theo nhịp đóng mở. Bẫy rò cho hơi sống đi qua liên tục, nghe thành tiếng xì đều không dứt. Dùng ống nghe kỹ thuật, hoặc thiết bị siêu âm nếu có, áp vào thân bẫy để nghe, rồi so với một bẫy tốt cùng loại đang làm việc tương tự.

Kết hợp thêm nhiệt độ. Nếu phía sau bẫy nóng gần bằng phía trước trong khi đường hồi không có áp, nhiều khả năng bẫy đang lọt hơi. Ngược lại, bẫy lạnh cả hai phía có thể đang kẹt hoặc tắc, khiến nước ngưng dồn lại phía trước.

Hơi lọt qua bẫy không thành tiếng ồn lớn nên dễ bị bỏ qua, nhưng nó chạy suốt cả ca. Nhà máy có thể đọc thêm cách giảm thất thoát hơi trong nhà máy của VLB Boiler để lập danh sách kiểm tra theo khu vực.

A good trap cycles while a leaking one hisses continuously. Use a stethoscope or ultrasonic tester, compare with a healthy trap, and check temperatures on both sides.

Ổ bi quạt: tiếng gõ đều theo vòng quayFan bearings: a knock with each turn

Quạt hút, quạt thổi và bơm là nhóm thiết bị quay chạy suốt ca, nên ổ bi chịu tải liên tục, nhất là quạt hút làm việc với khói nóng và bụi. Tiếng rít đều thường liên quan thiếu mỡ. Tiếng gõ đều theo nhịp quay gợi ý ổ mòn, cánh quạt bám bụi không cân bằng hoặc lệch trục. Tiếng lạo xạo nặng hơn là lúc nên dừng theo kế hoạch trước khi hỏng lan sang trục.

Hãy tắt, khóa nguồn đúng quy trình rồi mới kiểm tra. Xem độ rơ, kiểm tra mỡ và nhiệt độ gối đỡ, xem bu lông chân đế, vệ sinh cánh. Nếu có máy đo rung, ghi lại giá trị theo tuần sẽ thấy xu hướng tăng rõ hơn tai nghe.

Không dùng tay chạm vào trục đang quay và không tháo che chắn để nghe cho rõ. Khi nghe gần, hãy dùng ống nghe dài, đứng ở vị trí an toàn.

A steady knock with rotation suggests worn bearings, an unbalanced impeller or misalignment. Lock out before inspecting, and trend vibration if you can.

Bơm xâm thực: tiếng sỏi trong thân bơmPump cavitation: gravel in the casing

Bơm cấp nước kêu lạo xạo như có sỏi thường là xâm thực: áp hút không đủ, nước tạo bọt hơi rồi vỡ ngay trong bánh công tác. Trường hợp này hay gặp khi bồn nước quá nóng, lọc hút bị nghẹt, van hút mở chưa hết hoặc mực nước bồn thấp. Bơm cấp có vấn đề là việc đáng lo vì liên quan trực tiếp tới mực nước trong lò.

Khi nghe tiếng này, nhìn ngay mực nước trong ống thủy. Nếu mức vẫn an toàn, kiểm tra lọc hút, van hút, nhiệt độ bồn và chênh độ cao giữa bồn với bơm. Nếu bơm không còn đẩy được nước, xử lý theo quy trình an toàn của lò, không để lò đốt tiếp khi không kiểm soát được mực nước.

A gravel sound in a feed pump means cavitation. Check the water level first, then strainer, suction valve, tank temperature and suction height.

Lập sổ tiếng lò và biết lúc nào phải gọi kỹ thuậtLog sounds and know when to call

Mỗi ca, người trực đi đúng một lộ trình, nghe cùng các điểm: quạt thổi, quạt hút, bơm cấp, cửa buồng đốt, van chính, bẫy hơi ở ống góp. Ghi một dòng cho mỗi điểm: bình thường hay khác lạ, khác từ khi nào. Một cách nhanh là dùng điện thoại ghi âm 10 giây ở cùng vị trí mỗi tuần để nghe lại khi cần so sánh. Sổ này nối tốt với lịch bảo trì lò hơi theo giờ chạy.

Nên gọi kỹ thuật sớm khi tiếng lạ đi kèm rung tăng, nóng bất thường, áp dao động hoặc tiếng mới xuất hiện ở thân lò. Những trường hợp nên dừng và xử lý ngay được nêu trong bài 6 dấu hiệu phải gọi kỹ thuật. Bản tổng hợp về các âm thanh khác có ở bài của VLB Boiler trên lohoivuonglong.com.

Walk the same route each shift and log each point. Short phone recordings help comparison. Call an engineer when noise comes with vibration, heat, pressure swings or sounds from the shell.

Lộ trình nghe 8 điểm trong phòng lòAn eight-point listening route

Đi theo một chiều cố định để không bỏ sót, bắt đầu từ nhiên liệu, đi theo đường gió và khói, rồi tới đường nước và hơi. Mỗi điểm chỉ dừng khoảng nửa phút.

Bảng trên là gợi ý ban đầu. Hãy sửa theo thiết bị thật của nhà máy, in ra và dán tại phòng lò. Khi người mới vào làm, đưa họ đi cùng một tuần để nghe chung với thợ cũ, sau đó mới giao lộ trình.

Walk one fixed route from fuel through air and flue to water and steam, spending about half a minute at each point. Adapt the list to your plant.

Những tiếng bình thường đừng nhầmNormal sounds not to confuse

Không phải tiếng nào cũng là lỗi. Van an toàn thử định kỳ xả mạnh là bình thường khi có kế hoạch. Quạt đổi tốc độ theo tải sẽ đổi tiếng. Lò đang lên áp từ nguội có thể có tiếng giãn nở nhẹ ở vỏ và ống. Ngược lại, lò đã ổn định mà có tiếng lách cách mới xuất hiện thì nên ghi lại.

Một sai lầm hay gặp là đeo nút tai rồi kết luận không có gì. Bảo vệ thính lực là bắt buộc trong khu vực ồn, nên hãy dùng ống nghe kỹ thuật hoặc thiết bị đo có tai nghe. Khu vực nóng hoặc có hơi rò thì đứng xa, không tiến lại gần chỉ để nghe rõ hơn. Hơi quá nóng rò ra có thể khó nhìn thấy bằng mắt.

Planned safety valve tests and fan speed changes are normal. Wear hearing protection, use a stethoscope and never move closer to a steam leak to listen.