Rò rỉ hơi trong nhà máy: cách dò điểm xì, tính tiền mất và sửa theo thứ tự

Vì sao rò rỉ hơi tốn tiền hơn bạn nghĩ

Mỗi kg hơi rời khỏi hệ thống qua một lỗ rò đã mang theo toàn bộ nhiệt mà lò hơi tốn nhiên liệu để tạo ra: nhiệt làm nóng nước cấp, nhiệt làm sôi, cộng phần nước đã qua xử lý. Hơi rò không quay về thành nước ngưng, nên lò phải bù thêm nước mới, thêm hóa chất, thêm nhiệt để đun nước lạnh. Rò rỉ hơi vì thế là mất cả ba thứ: nhiên liệu, nước, hóa chất.

Vấn đề là rò rỉ hơi thường lặng lẽ. Chỗ rò nằm trên cao, sau máy, trong rãnh ống; tiếng xì bị tiếng máy át đi; một vệt hơi nhỏ trong nắng gần như vô hình. Nhà máy chỉ thấy chi phí nhiên liệu tăng dần, lò phải đốt mạnh hơn mới đủ hơi cho máy, mà không biết hơi đã đi đâu.

Ảnh thực tế

Rò rỉ hơi thường nằm ở đâu

Cách dò rò rỉ hơi trong nhà máy

1. Chọn thời điểmĐi tuyến khi hệ thống đang chạy ổn định, tốt nhất lúc xưởng ít ồn (giờ nghỉ, ca đêm) để dễ nghe tiếng xì.
2. Đi theo tuyến ốngĐi từ lò ra ống góp, theo từng nhánh tới từng máy và theo đường hồi nước ngưng về bồn; mang theo sơ đồ đường ống.
3. Nhìn, nghe, sờ gián tiếpNhìn vệt hơi, vệt nước đọng, vết gỉ chảy; nghe tiếng xì; dùng súng đo nhiệt không tiếp xúc để tìm điểm nóng bất thường. Tuyệt đối không dùng tay dò tia hơi.
4. Dùng thiết bị khi cầnMáy nghe siêu âm giúp phát hiện rò nhỏ và kiểm tra bẫy hơi; camera nhiệt giúp tìm đoạn bảo ôn hỏng, bẫy hơi bất thường.
5. Đánh số và ghi lạiMỗi điểm rò dán thẻ số, chụp ảnh, ghi vị trí, ước lượng kích thước lỗ hoặc mức độ (nhỏ, vừa, lớn), áp suất tại đó.
6. Lập danh sách và quy ra tiềnƯớc tính lượng hơi mất từng điểm, cộng lại, quy ra nhiên liệu và tiền để làm căn cứ ưu tiên sửa.

Mỗi điểm rò nên được dán thẻ, chụp ảnh và ghi vào danh sách.

Tính lượng hơi và tiền mất qua lỗ rò

Lượng hơi thoát qua một lỗ nhỏ phụ thuộc chủ yếu vào áp suất và kích thước lỗ. Có thể dùng công thức gần đúng (quy đổi từ công thức Napier) để ước lượng nhanh:

Từ lượng hơi, quy ra tiền bằng giá thành một tấn hơi của chính nhà máy (tổng chi phí nhiên liệu, nước, hóa chất, điện chia cho số tấn hơi). Ví dụ minh họa: nếu một tấn hơi tốn khoảng 500.000 đồng thì một lỗ 3 mm ở 7 bar, chạy 8.000 giờ mỗi năm, làm mất khoảng 144 tấn hơi, tức chừng 70 triệu đồng mỗi năm, gần 6 triệu mỗi tháng, chỉ từ một điểm rò cỡ đầu đũa nhỏ. Giá thành hơi trong ví dụ chỉ để minh họa cách tính.

Với bẫy hơi kẹt mở, lượng hơi mất phụ thuộc kích thước lỗ xả của bẫy và áp suất, thường đáng kể hơn nhiều so với một mối rò ở mặt bích. Đây là lý do chương trình kiểm tra bẫy hơi định kỳ thường hoàn vốn nhanh nhất trong các biện pháp tiết kiệm hơi.

Nghĩa Lò Hơi lưu ý từ hiện trường

Mình hay đề nghị chủ xưởng đi một vòng tuyến ống cùng mình, dán thẻ từng chỗ rò và bẫy hơi hỏng. Khi quy ra tiền mỗi tháng và đặt cạnh hóa đơn nhiên liệu, chuyện sửa rò không còn là việc làm cho có nữa.

Rò nhỏ đừng để lâu: hơi cắt mặt bích, cắt ty van rất nhanh, lỗ nhỏ tuần này là lỗ to tháng sau.

Đừng quên phía nước ngưng và bồn hồi

Nhiều nhà máy chỉ dò rò trên đường hơi đi mà bỏ qua đường hồi nước ngưng. Ở bồn hồi hở, ống thông hơi bốc hơi trắng cuồn cuộn thường được coi là “bình thường”. Một phần là hơi tái bay hơi tự nhiên khi nước ngưng nóng giảm áp, nhưng nếu lượng hơi bốc mạnh bất thường, rất có thể có bẫy hơi đang xả hơi sống thẳng vào đường hồi. Đường hồi bị nén hơi sống còn gây búa nước, đẩy ngược làm các bẫy khác thoát nước ngưng kém.

Kiểm tra bằng cách so nhiệt độ đường hồi tại nhiều điểm, cô lập lần lượt từng nhánh để xem lượng hơi ở bồn hồi thay đổi ra sao. Nếu hơi tái bay hơi nhiều thật, có thể cân nhắc bình tách hơi tái bay hơi để tận dụng cho thiết bị áp thấp, thay vì để bay lên trời.

Thứ tự ưu tiên sửa rò rỉ hơi

• Ưu tiên 1: điểm rò gây nguy hiểm cho người (gần lối đi, tủ điện, chỗ thao tác) – rào chắn ngay, sửa sớm nhất.
• Ưu tiên 2: điểm rò lớn và bẫy hơi kẹt mở – mất nhiều hơi nhất, lợi ích lớn nhất.
• Ưu tiên 3: điểm rò sửa được khi hệ thống đang chạy an toàn (thay bẫy có van cô lập, siết lại mặt bích nhẹ theo quy trình).
• Ưu tiên 4: điểm rò cần dừng lò, xả áp – gom lại làm trong đợt dừng bảo trì để giảm số lần dừng.
• Song song: sửa bảo ôn hỏng, ướt quanh các điểm rò để tránh ăn mòn và mất nhiệt thêm.

Khi sửa, nên xử lý gốc rễ thay vì chỉ vá: thay gioăng đúng chủng loại chịu nhiệt, siết bulông theo thứ tự chéo, thay van đã cắt mặt tựa, chọn lại bẫy hơi đúng kiểu cho thiết bị, kiểm tra độ dốc ống và điểm xả nước ngưng nếu có dấu hiệu búa nước. Một điểm rò sửa đúng có thể không bao giờ quay lại.

Ảnh thực tế

Duy trì: để hệ thống hơi không rò trở lại

• Lập lịch đi tuyến kiểm tra rò rỉ và bẫy hơi định kỳ, có sổ ghi điểm rò, ngày phát hiện, ngày sửa.
• Có sẵn vật tư thay thế thường dùng: gioăng, bẫy hơi, tết chèn van, bulông chịu nhiệt.
• Đào tạo thợ lò, thợ bảo trì nhận biết rò, báo ngay thay vì để đến đợt bảo trì lớn.
• Lắp đồng hồ đo lưu lượng hơi ở đầu ra lò và từng khu vực lớn để phát hiện tiêu thụ bất thường.
• Khi lắp mới hoặc cải tạo, giảm số mặt bích không cần thiết, dùng mối hàn, chọn van, bẫy hơi chất lượng.

Rò rỉ hơi là khoản lãng phí có thể đo, tính và sửa được.

Rò rỉ hơi là một trong những khoản lãng phí dễ thu hồi nhất của hệ thống hơi, vì không cần đầu tư thiết bị lớn mà chủ yếu cần thói quen kiểm tra và sửa đúng cách. Vương Long Boiler nhận khảo sát toàn bộ hệ thống hơi, lập danh sách điểm rò, bẫy hơi hỏng, bảo ôn xuống cấp, quy ra chi phí và đề xuất phương án sửa chữa, lắp đặt đường ống, bẫy hơi, bảo ôn, hồi nước ngưng cho nhà máy.

Câu hỏi thường gặp

Tác giả bài viết

Nghĩa Lò Hơi

Chuyên gia thiết bị áp lực, Vương Long Group

Hơn 10 năm thực chiếnLò hơi công nghiệpAn toàn thiết bị áp lực

Trực tiếp khảo sát, lắp đặt và xử lý sự cố lò hơi tại nhà máy. Tư vấn kỹ thuật miễn phí qua Hotline/Zalo 09 6789 1338 (Mr. Nghĩa).

Xem thêm trên hệ thống Vương Long Group